# Magie (Magnesium)

> Nguyên tố nằm giữa mỗi phân tử diệp lục, và cũng là kim loại cháy tới mức đổ nước vào chỉ làm lửa to thêm

URL: https://tinhngay.com/hoa-hoc/nguyen-to/magnesium

## Magie trong lá cây và trong cơ thể người

Phân tử diệp lục có hình một cái vòng lớn, với một nguyên tử magie nằm ngay giữa. Nguyên tử đó bắt ánh sáng mặt trời, giúp cây chuyển nước và khí carbonic thành đường. Bỏ nguyên tử magie đi thì quá trình này ngừng hẳn, từ cây lúa ngoài đồng tới tảo trong đại dương.

Trong cơ thể người, magie làm việc khác nhưng cũng thiết yếu. Hơn 300 hệ enzyme cần magie mới chạy được, từ tạo protein, điều hoà cơ và dây thần kinh tới giữ nhịp tim đều. Người trưởng thành cần khoảng 310–420 mg mỗi ngày tuỳ giới tính và tuổi. Khảo sát dinh dưỡng quốc gia Mỹ cho thấy 48% dân số ăn chưa đủ.

## Cháy rồi thì đừng đổ nước

Một dải magie mỏng bắt lửa sẽ cháy với ánh sáng chói tới mức nhìn thẳng bị loá. Royal Society of Chemistry viết rằng một khi đã cháy thì gần như không dập được, vì magie phản ứng toả nhiệt với cả oxy, nitơ lẫn nước.

Đổ nước vào đám cháy magie chỉ làm lửa to hơn. Bình chữa cháy thông thường, kể cả loại CO₂, đều vô dụng; phải dùng bột chuyên dụng mà giới phòng cháy gọi là loại D.

Cháy sáng như vậy lại có ích ở chỗ khác. Pháo sáng quân sự và pháo hoa dùng magie để có luồng sáng mạnh. Còn khi cháy, magie sinh ra bụi magie oxit màu trắng. Thợ hàn hay thợ cắt magie hít nhiều bụi này có thể bị "sốt hơi kim loại": ho, đau ngực, sốt giống cúm.

## Vì sao magie được dùng để chịu gỉ thay thép

Nguyên tử magie có 12 electron xếp thành 3 lớp: 2, 8, 2. Hai electron ngoài cùng nằm ở lớp riêng và rời đi khá dễ. Mất hai electron đó, phần còn lại có lớp vỏ đầy giống neon, nên bền.

Vì dễ nhả electron, magie được dùng để chịu gỉ thay cho kim loại khác. Nối một khối magie vào vỏ tàu thép hoặc đường ống chôn dưới đất thì magie sẽ ăn mòn trước, còn thép thì yên. Dân trong nghề gọi khối magie đó là anode hy sinh.

Dễ phản ứng như vậy cũng gây phiền. Bộ phận bằng hợp kim magie trên xe phải sơn phủ kỹ. Magie chạm trực tiếp kim loại khác trong môi trường ẩm sẽ ăn mòn nhanh hơn nhôm.

## Magie nhẹ hơn nhôm một phần ba nhưng đắt hơn

Magie nhẹ hơn nhôm khoảng một phần ba: 1,74 g mỗi centimet khối so với 2,70 của nhôm. Magie cũng chưa bằng một phần tư thép. Bộ Năng lượng Hoa Kỳ ước tính thay vật liệu truyền thống bằng hợp kim magie giúp một bộ phận nhẹ đi 30–70%. Đó là mức giảm lớn nhất trong các vật liệu nhẹ đang được thử cho ô tô.

Xe hơi vẫn chủ yếu dùng nhôm vì magie đắt hơn, theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ. Bụi magie khi gia công dễ bắt lửa, lại phải sơn phủ chống gỉ như đã nói, nên giá cả dây chuyền đội lên. Magie vì vậy chỉ vào những chỗ đáng đồng tiền: khung ghế, vô lăng, vỏ hộp số, thân máy ảnh và laptop cao cấp.

Phần lớn magie thật ra không đi làm bộ phận máy mà đi làm hợp kim cho nhôm, kể cả nhôm làm vỏ lon nước ngọt. Một phần khác được ném vào sắt nóng chảy trong lò luyện thép để tách lưu huỳnh ra khỏi thép.

## Trung Quốc làm ra gần hết magie thế giới

Năm 2025 thế giới luyện được khoảng 1.100 nghìn tấn magie, trong đó Trung Quốc chiếm 950 nghìn tấn. Các nước còn lại chia nhau phần bé xíu: Nga 60 nghìn tấn, Israel và Brazil mỗi nước 20.

Cuối năm 2021, Trung Quốc siết điện cho công nghiệp giữa lúc giá than leo thang, và nhiều lò luyện magie phải giảm công suất. Giá magie vọt lên. Châu Âu nhận ra ngành ô tô và ngành nhôm của mình phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Giá magie tại Mỹ nhảy từ 3,53 lên 7,59 USD mỗi pound chỉ sau một năm, rồi vài năm sau mới lùi về mức cũ.

Magie chẳng hề hiếm. Nước biển và nước muối ngầm chứa lượng magie mà Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ gọi là gần như vô hạn. Về nguyên tắc, tách magie được dọc bất kỳ bờ biển nào.

Thiếu là thiếu nhà máy. Nhà máy luyện magie sơ cấp duy nhất của Mỹ đã dừng từ năm 2022, và công ty vận hành nộp đơn phá sản năm 2025.

Joseph Black là người nhận ra magie không phải canxi, năm 1755; Humphry Davy tách được kim loại này năm 1808. Tên gọi thì đến từ Magnesia, một vùng đất Hy Lạp cổ nơi người ta đào lên đủ thứ quặng lẫn lộn. Quặng trắng ở đó cho ra magie, quặng đen cho ra mangan. Còn loại đá hút sắt tìm thấy cùng vùng thì đi vào tiếng Anh thành chữ magnet.

## 5 điều cần nhớ về magie